www.inka.gr  
Αρχική Σελίδα | Καταναλωτής και Ε.Ε. | Περιβάλλον | Υγεία | Παιδεία | Τρόφιμα | Νομική Προστασία  

  
 Επιλογές
Αίτηση Εγγραφής
Τι είναι το ΙΝΚΑ
Καταναλωτικό Κίνημα
Θεσμικό Πλαίσιο
Δημ. Υπηρεσίες - Κοινή Ωφέλεια
Επικοινωνία
Συμβουλές
Υποβολή Καταγγελίας
'Ερευνες
Ευρωπαϊκό Συνέδριο
Χρηματοοικονομικά Θέματα

Ελληνικά  

English

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

Εισήγηση της Παπαδοπούλου Κ. Σουζάνα, PhD
Διατροφολόγος-Διαιτολόγος
Καθηγήτρια Φυσικής Αγωγής


Η παχυσαρκία ολοένα αυξάνεται τόσο ανάμεσα στα παιδιά όσο και στους ενήλικες. Η παχυσαρκία αυξήθηκε σε σχέση με την δεκαετία του ’60 κατά 54% στα παιδιά και 13% στους έφηβους ενώ τα αντίστοιχα ποσοστά για την σοβαρού βαθμού παχυσαρκία ήταν 98% και 64%. Στην Αμερική μέσα σε χρονικό διάστημα 15 χρόνων σημειώθηκε αύξηση του ποσοστού παχυσαρκίας κατά 50% σε παιδιά 6-11 χρόνων και 40% σε έφηβους 12-17 χρόνων. Το 25-50% των παχύσαρκων αυτών παιδιών και εφήβων θα αποτελέσουν και παχύσαρκους ενήλικες, ενώ σύμφωνα με τον Gortmaker και συνεργάτες το 70% των παχύσαρκων εφήβων πιθανότατα θα αποτελέσουν παχύσαρκους ενήλικες και μάλιστα με υψηλότερου βαθμού παχυσαρκία και θα διατρέχουν και υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης χρόνιων νοσημάτων, ενώ έχουν μικρότερες πιθανότητες γάμου και εύρεσης επαγγέλματος με υψηλές αποδοχές . H παχυσαρκία συσχετίζεται με πλήθος νοσηρών καταστάσεων όπως υπέρταση, διαβήτης, και καριαγγειακά προβλήματα καθώς και εγκεφαλικά επεισόδια, ουρική αρθρίτιδα, υπερινσουλιναιμία, και τέλος πνευμονικές και νεφρικές διαταραχές και επιπλοκές εγκυμοσύνης.

Η παχυσαρκία είναι κληρονομικό χαρακτηριστικό, γεγονός που ενισχύεται από έρευνες σε μονο-ωογενή δίδυμα. Παιδιά που προέρχονται από δύο παχύσαρκους γονείς έχουν μεγάλο ποσοστό πιθανότητας να γίνουν και τα ίδια παχύσαρκα, μικρότερο όταν ο ένας γονέας είναι παχύσαρκος και ελάχιστο, όταν κανένας γονέας δεν παρουσιάζει παχυσαρκία. Το 63% των παχύσαρκων παιδιών είχαν παχύσαρκες μητέρες, το 14% είχαν παχύσαρκους πατέρες και τα μισά παχύσαρκα παιδιά είχαν παχύσαρκα αδέλφια Η ύπαρξη παχύσαρκων γονέων κληροδοτεί στα παιδιά την τάση της παχυσαρκίας, ιδιαίτερα όταν ο γονέας ήταν παχύσαρκος κατά την παιδική ή εφηβική του ηλικία. Η τάση αυτή, ωστόσο, εκδηλώνεται σε περιβάλλον που την προωθεί. Συγκεκριμένα, η μυϊκή μάζα και το σκελετικό μέγεθος είναι κληρονομικά και, όντως, εντοπίσθηκε υψηλή συσχέτιση στους ΔΜΣ μεταξύ των παιδιών και των βιολογικών τους γονέων αλλά η εμφάνιση παχυσαρκίας ανάμεσα στα παιδιά και στους βιολογικούς ή από υιοθεσία γονείς τους δε διέφερε σημαντικά. Πιθανότατα, το περιβάλλον επιτρέπει να αναπτυχθούν ή όχι στο μέγιστο βαθμό οι γονιδιακές δυνατότητες κάθε παιδιού.

Οι διατροφικές ανάγκες των εφήβων είναι δύσκολο να εκτιμηθούν καθώς επηρεάζονται από πληθώρα παραγόντων όπως οι ρυθμοί ανάπτυξης, το στάδιο φυσιολογικής ωρίμανσης, η φυσική δραστηριότητα, ο μεταβολικός ρυθμός. Η διατροφική κατάσταση των εφήβων είναι κύριος παράγοντας της ταχείας ωρίμανσης και ανάπτυξης, καθώς η δυσθρεψία κατά τα παιδικά χρόνια καθυστερεί την ανάπτυξη, ενώ στην προεφηβεία καθυστερεί την εμφάνιση της ήβης. Η διατροφή παίζει σημαντικό ρόλο στην επίτευξη του μέγιστου γονιδιακά καθορισμένου ύψους του παιδιού και την αποφυγή άμεσων προβλημάτων υγείας, όπως σιδηροπενικής αναιμίας, παχυσαρκίας, διαιτητικών διαταραχών και τερηδόνας αλλά και μακροπρόθεσμων προβλημάτων υγείας των ενηλίκων, όπως ισχαιμικής ανεπάρκειας, καρκίνου και εγκεφαλικών επεισοδίων.

Η υψηλή φυσική δραστηριότητα αυξάνει το βασικό μεταβολισμό, συμμετέχει στη ρύθμιση της όρεξης και στον έλεγχο του σωματικού βάρους, στη διατήρηση του ιδανικού ποσοστού σωματικού λίπους και μακροπρόθεσμα στη μείωση του ΣΒ. Η υψηλή φυσική δραστηριότητα μπορεί να προκαλέσει μείωση των παραγόντων κινδύνου στεφανιαίας νόσου, βελτίωση της καρδιαγγειακής και αναπνευστικής λειτουργίας, διατήρηση του βασικού μεταβολισμού, βελτίωση της δύναμης, αντοχής και ευλυγισίας των μυών, διατήρηση ή αύξηση της μυϊκής μάζας, θετική επίδραση στην όρεξη και στην πρόσληψη τροφής, μείωση της οστεοπόρωσης, ορισμένων μορφών καρκίνου, καθώς και της παχυσαρκίας και των συνοδών της νοσημάτων και τέλος επιδρά θετικά στην ψυχική, πνευματική υγεία και στην ευεξία του ατόμου. Ο καταλυτικός ρόλος της άσκησης στον έλεγχο του σωματικού βάρους αναγνωρίσθηκε τα τελευταία 30 χρόνια διότι επικρατούσε η άποψη πως η άσκηση είχε μικρή θερμογενετική δράση. Έτσι, η μείωση της ενεργειακής πρόσληψης πιστευόταν πως είχε μεγαλύτερη σημασία για την επίτευξη αρνητικού ισοζυγίου, ενώ παράλληλα οι παχύσαρκοι δεν ήταν εύκολο να υιοθετήσουν έναν δραστήριο τρόπο ζωής ιδιαίτερα για μακρύ χρονικό διάστημα. Στη συνέχεια αξιολογήθηκε η φυσική δραστηριότητα ως το απαραίτητο στοιχείo για την απώλεια σωματικού βάρους και τη διατήρησή του μέσω ποικίλων νευροενδοκρινικών διεργασιών. Η έλλειψη της άσκησης πιθανά να συμβάλλει στην αύξηση της τροφικής πρόσληψης, επειδή η τροφή εξυπηρετεί βιολογικές αλλά και ψυχικές ανάγκες. Ένα μέρος των τελευταίων καλύπτει και η φυσική δραστηριότητα, προκαλώντας την έκκριση των ενδογενών οπιοειδών, τα οποία δίνουν το αίσθημα της ευφορίας.

Η λήψη φαγητού κατά την διάρκεια της τηλεθέασης συσχετίσθηκε με την εμφάνιση παχυσαρκίας στους εφήβους. Η παρακολούθηση τηλεόρασης αυξάνει ποικιλοτρόπως την ΕΠ και ιδιαίτερα την πρόσληψη υψηλών σε ενέργεια, λίπος, ζάχαρη και αλάτι τροφίμων, όπως σοκολατών, chips, προϊόντων fast-food shops, τα οποία διαφημίζονται κατά κόρον στην τηλεόραση. Οι έφηβοι είναι ιδιαίτερα επιρρεπείς στα διαφημιστικά μηνύματα και εκτιμήθηκε πως οι νέοι έχουν παρακολουθήσει 100.000 εώς και 1.000.000 διαφημιστικά τρέϊλερ, τα περισσότερα από τα οποία αφορούσαν τρόφιμα υψηλής περιεκτικότητας σε λίπος και απλούς υδατάνθρακές. Εκτός όμως από τη μεγάλη συχνότητα των παραπάνω διαφημίσεων και οι ίδιοι οι ηθοποιοί προτιμούν γεύματα μη ισορροπημένα και τρόφιμα χαμηλής θρεπτικής αξίας, ενώ παρουσιάζονται να τρώνε βιαστικά περίπου 8 φορές την ώρα, ιδιαίτερα στα προγράμματα ευρείας παρακολούθησης, συνδέοντας την τροφική τους πρόσληψη με αισθηματικές και κοινωνικές ανάγκες. Επιπλέον, σπάνια οι ήρωες είναι παχύσαρκοι και, κατά συνέπεια, περνά το μήνυμα στα παιδιά ιδιαίτερα ότι δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα να τρώνε τόσο συχνά και ιδιαίτερα τα διαφημιζόμενα προϊόντα. Πιο επιρρεπείς στο να μιμηθούν τους χαρακτήρες των ηρώων των προγραμμάτων ήταν τα παιδιά που παρακολουθούσαν περισσότερες ώρες τηλεόραση. Η επανεμφάνιση της παχυσαρκίας στην εφηβική ηλικία σχετίσθηκε με την τηλεθέαση όχι όμως με το διάβασμα και το άκουσμα μουσικής.

H δυτικού τύπου δίαιτα υιοθετείται πριν από την εισαγωγή των παιδιών στην εφηβεία και η αλλαγή του τρόπου διατροφής κατά τα εφηβικά χρόνια είναι οριακή. Ο κατάλληλος συνδυασμός άσκησης και διατροφικής αγωγής επιφέρει θετικά αποτελέσματα τόσο άμεσα όσο και μακροπρόθεσμα. Τέλος, η συνεργική δράση της ισορροπημένης διατροφής και της άσκησης θα συνοδεύσει τα παιδιά καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους.
Κατά συνέπεια, η άσκηση και η διατροφική συμπεριφορά έχουν σχέση ευεργετικά αμφίδρομη, δηλαδή ο υγιεινός τρόπος ζωής οδηγεί και σε ισορροπημένη διατροφική συμπεριφορά και, επιπλέον, οι ορθές διατροφικές επιλογές των αθλητών θα συντελέσουν, ενδεχομένως, στη μεγιστοποίηση της αθλητικής τους απόδοσης.
Τα τελευταία χρόνια έχει εκτιμηθεί η σπουδαιότητα της Αγωγής Υγείας και ειδικότερα της Διατροφικής Αγωγής. Αυτό απαιτεί τη στελέχωση της με εξειδικευμένο προσωπικό και εξοπλισμό προηγμένης τεχνολογίας, αλλά και τη χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων της και στη συνέχεια τη δημοσιοποίηση του έργου της. Κάθε πρόγραμμα παρέμβασης πρέπει να εναρμονίζεται στα ισχύοντα κοινωνικοοικονομικά, πνευματικά, επιδημιολογικά, θρησκευτικά και πολιτιστικά δεδομένα της χώρας, όπου εφαρμόζεται ενώ είναι απαραίτητη η συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς (FAO, WHO).

H παρέμβαση των ενηλίκων και κυρίως των ειδικών επιστημόνων είναι απαραίτητη προκειμένου οι έφηβοι να μην καταναλώνουν λίπος εις βάρος των υδατανθράκων και να προσλαμβάνουν ικανοποιητικές ποσότητες σιδήρου, ασβεστίου και άλλων μικροθρεπτικών συστατικών καθώς και πρωτεϊνών. Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στους χορτοφάγους αθλητές και στις έφηβες αθλήτριες (Anderson & McMurray, 1998; Moen et al, 1992). Ενδείκνυνται τρόφιμα υψηλής θρεπτικής αξίας ενώ η επιπλέον ενέργεια πρέπει να προέρχεται κυρίως από υδατάνθρακες, καθώς η υψηλή κατανάλωση πρωτεϊνών μπορεί να οδηγήσει σε αφυδάτωση. H διατήρηση του κατάλληλου βάρους ανάλογα προς το ύψος και την ηλικία του εφήβου ίσως είναι ο ενδεδειγμένος τρόπος ελέγχου της διατροφικής κάλυψης του (Rees, 1992).

Eίναι πιο εποικοδομητικό να δίνεται έμφαση στην προάσπιση της υγείας και στην ευεξία, που επιτυγχάνονται με την ισορροπημένη διατροφή και όχι στη νοσηρότητα και θνησιμότητα, που συνδέονται με την εσφαλμένη διατροφική συμπεριφορά (Ευσταθιάδης, 1995).

Επιβάλλεται η ένταξη της διατροφικής αγωγής στο βασικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα, καθώς είναι ομόφωνα αποδεκτή η άποψη πως η εκδήλωση πολλών νοσημάτων φθοράς έχει τις ρίζες της στην παιδική ηλικία. Επιπλέον είναι ευκολότερη η υιοθέτηση υγιεινών τρόπων συμπεριφοράς στα ευαίσθητα και εύπλαστα παιδιά και οδυνηρότερη η διόρθωση και τροποποίηση αυτών σε μεγαλύτερες ηλικίες (Ευσταθιάδης, 1995). Η συνειδητοποίηση των θετικών επιπτώσεων της υγιεινής διατροφής και του υγιεινού τρόπου ζωής τόσο στην εξωτερική εμφάνιση των εφήβων όσο και στην παροντική και μελλοντική υγεία τους θα βοηθήσει στην εφαρμογή των ορθών κριτηρίων διατροφής (Storz & Green, 1983). Η διατροφική αγωγή πρέπει να αρχίζει από την οικογένεια, να συνεχίζεται στο σχολείο, χωρίς όμως να περιορίζεται μόνο σ’ αυτό. Ευθύνη της πολιτείας αποτελεί η επέκτασή της στο γενικό πληθυσμό, μέσα από κρατικούς φορείς (νοσηλευτικά ιδρύματα, κέντρα υγείας κ.α.) καθώς και σε άλλους κοινωνικούς φορείς και οργανώσεις, ενώ ουσιαστικότερο αποτέλεσμα θα επιτευχθεί με τη συμβολή των Μ.Μ.Ε. (εφόσον προβάλλουν κατάλληλα προγράμματα). Επίσης οι βιομηχανίες τροφίμων μπορούν να παίξουν ουσιαστικό ρόλο στην προαγωγή υγιεινών διαιτητικών συνηθειών με την παροχή προϊόντων χαμηλών σε λίπος, χοληστερίνη και αλάτι (Nicklas, et al, 1993). Είναι πιο οικονομικό αλλά και πιο ανθρώπινο να ενδιαφερθούν η πολιτεία και οι φορείς υγείας για τα μέτρα ασφάλειας και την εξασφάλιση υγιεινών συνθηκών διαβίωσης των πολιτών, παρά να υπολογίζουν το ύψος των αποζημιώσεων του εργατικού δυναμικού της χώρας μας (Ευσταθιάδης, 1995).

Κατάλληλο πρόγραμμα άσκησης σε παιδιά προσχολικής ηλικίας μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της παχυσαρκίας και ιδιαίτερα στα κορίτσια (Mo-suwan et al, 1998). Για τη μείωση των περιστατικών της παχυσαρκίας, επιβάλλονται αλλαγές στην εκπαίδευση, στην πολιτική υγείας και τροφίμων, στην εργασία, αλλά και στο περιβάλλον και στα μέσα μεταφοράς (James, 1995). Για την μακροπρόθεσμη διατήρηση του ΣΒ είναι αναγκαία η αλλαγή των καθημερινών δραστηριοτήτων που θα συντελέσει και στην καλή φυσική κατάσταση των ατόμων (Saris, 1991).

 

 

 

 

θΕΣΕΙΣ-ΑΠΟΨΕΙΣ
Δικαίωμα στο Αυτονόητο Δικαίωμα στο "Περιττό"  
Δεν τρώμε πια σαν άνθρωποι Oμιλία του Προέδρου του ΙΝΚΑ Μακεδονίας στην ημερίδα Σοφία στην Διατροφή
Περιβάλλον και ποιοτική γεωργία Εισήγηση του Γενικού Γραμματέα του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ. Θωμά Αλιφακιώτη.

Ασκηση και διατροφη στη παιδικη παχυσαρκια
Παπαδοπούλου Κ. Σουζάνα, PhD
Διατροφολόγος-Διαιτολόγος, Καθηγήτρια Φυσικής Αγωγής


Απαντήσεις του προέδρου του ΙΝΚΑ Μακεδονίας, Κωνσταντίνου Δρούτσα, για τη διεθνή έκδοση του προγράμματος : Η Ευρώπη διευρύνεται

     
       

 


 
 


Copyright © DESIGNER: Kostas Iliadis